SCHAAKHISTORIE Boris Spassky en het zoekgeraakte interview Een golf herdenkingen ging over de wereld, toen op 27 februari 2025 bekend werd dat oud-wereldkampioen schaken, Boris Vasiljevitsj Spassky in Moskou op 88-jarige leeftijd was overleden. Tekst Huub Elzerman en Petra van Seventer In kranten, tijdschriften en in radio- en tv-programma’s werd ‘de luie Russische beer’ geprezen als één van de allergrootsten in de geschiedenis van het schaken. Ten huize van het journalistenechtpaar Huub Elzerman en Petra van Seventer werd het overlijdensbericht van Spassky met gemengde gevoelens ontvangen. Zij interviewden in 1973 Spassky met de nadrukkelijke belofte dat het gesprek niet of pas na zijn dood zou worden gepubliceerd. Helaas was het interview, 3,5 A-viertje in een plastic-opbergmapje, 52 jaar later nergens meer te vinden. Alle stapels paperassen, mappen met knipsels en alles wat maar enigszins op een archiefdoos leek, zijn keer op keer doorzocht. Het mapje Spassky was en bleef onvindbaar. Daarmee was een interessante journalistiek scoop definitief van de baan, want het gesprek met de oud-wereldkampioen was na 52 jaar niet meer te reconstrueren. Natuurlijk kunnen de interviewers zich de grote lijnen van het gesprek nog wel naar boven halen, maar journalisten hebben niets aan flarden herinneringen. Zij zijn aangewezen op correct weergegeven citaten, het liefst Tot schrik van zijn Russische bovenbazen verloor Spassky met 8,5 tegen 12,5. Hoe was dat mogelijk? Was het communisme dan niet superieur aan de westerse decadentie? Hoe kon een Russisch toptalent dat jarenlang door de beste leermeesters onder handen was genomen, verliezen van een excentrieke eenling in wie de Amerikanen nooit een cent hadden geïnvesteerd? De ontvangst van Spassky en zijn begeleiders bij zijn terugkeer in Moskou was koel, maar niet zo koel als werd gevreesd. De leden van het Sovjet Sportcomité en van de Russische Schaakfederatie bleken vooral geïnteresseerd te zijn in de vraag hoe de wereldtitel zo snel mogelijk kon worden teruggewonnen. Bovendien zal het niemand in Moskou zijn ontgaan dat Fischer in de interzonale voorronden van het wereldkampioenschap achtereenvolgens de Deen Bent Larsen met 6-0, de tweevoudige Russische kampioen Mark Taimanov met 6-0 en de oud-wereldkampioen, Tigran Petrosian met 6,5-2,5 verpletterde. Boris Spassky op het IBM toernooi in 1973 tussen aanhalingstekens. Maar hoe dan ook, het vermaledijde mapje is waarschijnlijk tijdens één van de vier verhuizingen niet in een verhuisdoos, maar bij op te ruimen spullen terecht gekomen. Exit interview! Het wordt een reconstructie. Dat Spassky weinig op had met het Sovjet-systeem en al helemaal niet met de communistische bureaucraten van de Russische Schaakfederatie was, zeker na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1989 wel duidelijk. Hij heeft zich nooit erg vriendelijk over zijn land van herkomst uitgelaten. Dat neemt 32 HWP Haarlem Jaarboek 2024/2025 niet weg dat zijn afrekening met zijn communistische bovenbazen in 1973 niet zonder risico’s was. Sterker nog, het is met de vrijheid van meningsuiting in het groot Russische rijk altijd behelpen geweest. Kritiek leveren om het even of het gaat over de tsaren, Stalin of Poetin is nooit erg verstandig geweest. Die andere oud-wereldkampioen, Kasparov, kan ervan meepraten. De naam van Spassky zal altijd verbonden blijven met de iconische strijd om de wereldtitel schaken die hij in 1972 op IJsland met het Amerikaanse genie Bobby Fischer uitvocht. De ontvangst van Taimanov - bij zijn terugkeer in Moskou - was ijskoud. Hij was een van de weinige schakers die zes wereldkampioenen heeft verslagen: Smyslov, Tal, Petrosian, Spassky en later Karpov. De Russische Schaakfederatie dacht hem met een gerust hart op Fischer te kunnen afsturen, maar dat liep dus fout af. Bovendien werd hij door de douane op het vliegveld van Moskou betrapt met het verboden boek ‘De Goelag Archipel’ van Solzenitsjin in zijn koffer. Zijn salaris werd ingehouden en hij mocht voor straf tien jaar niet in het buitenland schaken. Voor zijn huwelijken was deze behandeling funest, alhoewel hij zich in zijn vierde huwelijk nog behoorlijk revancheerde door op 78-jarige leeftijd nog een
33 Publizr Home